Olijfolie bewaren: houdbaarheid, koelkast en troebele olie

Bewaar olijfolie dicht, op een koele, donkere plek, niet naast het fornuis en niet in de vensterbank. Een koelkast is niet nodig. Een dichte fles blijft goed tot de houdbaarheidsdatum, een geopende fles is op z'n best binnen zo'n drie maanden. Wordt je olie troebel of vlokkig in de kou, dan is er niks aan de hand: bij kamertemperatuur wordt hij weer helder. Hieronder lees je waarom dat zo is, hoe je ziet of olie bedorven is en wat je doet met olie die over de datum is.

De drie vijanden van olijfolie: licht, warmte en lucht

Olijfolie gaat niet bederven zoals melk. Er gaan geen bacteriën in groeien. Wat er wel gebeurt, is dat de olie langzaam oxideert. Daardoor verliest hij eerst z'n frisse geur en peperige smaak, en wordt hij uiteindelijk ranzig. Drie dingen versnellen dat:

• Licht. Zonlicht en zelfs fel lamplicht breken de olie af. Daarom moet volgens de EU op elke fles staan dat je hem uit licht en warmte bewaart.
• Warmte. Hoe warmer, hoe sneller de olie achteruitgaat. Het plekje naast het fornuis is daarom het slechtste plekje in je keuken, hoe handig het ook is.
• Lucht. Zuurstof is de grootste boosdoener zodra je fles open is. Hoe leger de fles, hoe meer lucht erin zit.

Waar bewaar je olijfolie het beste?

• In een kast, uit de buurt van het fornuis, de oven en de vaatwasser.
• Niet in de vensterbank of op een open plank in de zon.
• Met de dop er direct weer op.
• In een donkere fles, een blik of een pouch. Heldere flessen en plastic laten licht door.

Koop je olie in een groot blik van een paar liter? Schenk dan een kleine fles vol voor dagelijks gebruik, en houd het blik dicht in de kast. Zo komt er zo min mogelijk lucht bij de rest.

Moet olijfolie in de koelkast?

Nee, dat hoeft niet. Kou remt de oxidatie wel een beetje, maar het is niet nodig als je een fles binnen een paar maanden opmaakt. En het is onhandig: in de koelkast wordt olijfolie troebel en dik, en soms zelfs bijna vast. Dan kun je hem niet meer schenken.

Gebruik je heel weinig olie, en staat een fles bij jou maanden open? Dan kan de koelkast wel helpen. Haal de olie er dan een kwartiertje voor gebruik uit.

Mijn olijfolie is troebel of heeft vlokjes. Is hij bedorven?

Bijna altijd niet. Olijfolie bevat natuurlijke wasjes en vetten die gaan kristalliseren als het koud wordt. Rond de 10 graden kan olie al troebel worden. In een koude schuur, in de winter in de auto of in de koelkast zie je dan witte vlokjes of een dikke laag onderin. Zet de fles een paar uur op kamertemperatuur, en hij wordt vanzelf weer helder. De smaak en kwaliteit blijven hetzelfde.

Er is één andere oorzaak: ongefilterde olie. Die is van zichzelf wat troebel en kan een laagje bezinksel onderin hebben. Dat is niet erg, maar bezinksel kan wel gaan gisten. Gebruik ongefilterde olie dus liefst binnen een paar maanden en schud hem niet onnodig.

Zegt troebel iets over kwaliteit? Nee. De zogenaamde koelkasttest, waarbij echte extra vierge in de koelkast zou stollen, klopt niet. Lees waarom in hoe herken je goede olijfolie.

Hoe lang is olijfolie houdbaar?

Let op: olijfolie is op z'n best in het eerste jaar na de oogst. Een recent oogstjaar op het etiket is daarom meer waard dan een houdbaarheidsdatum die ver weg ligt. De meeste huishoudens doen zo'n vier tot zes weken met een fles van 500 ml. Dan zit je ruim binnen die drie maanden.

Olijfolie over de datum: kun je hem nog gebruiken?

Meestal wel. De datum op olijfolie is een tenminste houdbaar tot-datum. Daarna is de olie niet ineens gevaarlijk, maar hij verliest wel z'n smaak en z'n frisheid. Ruik en proef daarom eerst even:

• Ruikt en smaakt hij nog fris en fruitig? Gebruik hem gerust, bijvoorbeeld om mee te bakken.
• Ruikt hij vlak en een beetje vettig? Dan is het meeste moois eruit. Bakken kan nog, maar over je salade doet hij weinig meer.
• Ruikt hij naar oude noten, kaarsvet, stopverf of crayons? Dan is hij ranzig. Gebruik hem niet meer om mee te koken. Het smaakt niet en je wilt geoxideerd vet niet in je eten.

Zo herken je ranzige olijfolie

Schenk een beetje olie in een glaasje, warm het op in je hand en ruik. Verse olie ruikt groen: naar gras, groene appel of tomatenblad. Ranzige olie ruikt naar oude walnoten, kaarsvet of de crayons van vroeger. In je mond voelt ranzige olie vettig en plakkerig, zonder die frisse bittere en peperige toon.

Olie met knoflook of kruiden: let op

Zelf knoflook, verse kruiden of chilipepers in olie stoppen is lekker, maar hier moet je echt opletten. Verse knoflook en kruiden kunnen sporen van de bacterie Clostridium botulinum bij zich dragen. In olie komt er geen zuurstof bij, en juist daar kunnen die sporen gaan groeien. Het Voedingscentrum adviseert om zelfgemaakte knoflook in olie maximaal 4 dagen in de koelkast te bewaren, bij 4 graden, of meteen na het maken in te vriezen. Nooit op kamertemperatuur dus. Maak daarom liever kleine beetjes die je snel opmaakt. Kant-en-klare producten uit de winkel, zoals feta of knoflook in olie, zijn wel veilig: die zijn bij het maken voldoende verhit.

Kun je olijfolie invriezen?

Het kan, maar het is niet nodig. Olijfolie wordt in de vriezer vast en daarna weer vloeibaar, zonder dat er veel verandert. Handig trucje: vries fijngehakte verse kruiden in met een beetje olijfolie in een ijsblokjesvorm. Zo heb je altijd een blokje om een pan mee te starten.

Navullen: zo blijft je fles fris

Bij ons vul je je fles bij met een refill-pouch die door je brievenbus past. Een paar tips:

• Vul bij als er nog een klein scheutje in je fles zit. Zo sta je nooit zonder, en meng je maar een klein beetje oude olie met nieuwe.
• Spoel je fles af en toe om met heet water, en laat hem helemaal droog worden voordat je hem weer vult. Water en olie gaan niet samen.
• Schenk een geopende pouch in één keer leeg in je fles. Dan zit de olie weer veilig in het donker.

Meer over onze Cooking Oil-refill en Finishing Oil-refill, of zet het op repeat met een abonnement, zodat er op tijd nieuwe, verse olie op je mat valt.

Olijfolie weggooien: niet door de gootsteen

Olie en vet in de gootsteen of de wc lijken onschuldig, maar ze stollen in de leidingen en veroorzaken verstoppingen in het riool. Doe het dus zo:

1. Laat de olie afkoelen.
2. Schenk hem in een plastic fles of pak met een schroefdop.
3. Breng hem naar een inzamelpunt voor frituurvet. Veel supermarkten en milieustraten hebben er een.

Kleine restjes in een pan veeg je eerst uit met keukenpapier, en dat papier gaat bij het restafval. Hoe het in jouw gemeente precies werkt, zie je op de afvalwijzer van je gemeente.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is olijfolie houdbaar na openen?

Op z'n best binnen zo'n drie maanden, als je hem dicht, koel en donker bewaart. Daarna kun je hem vaak nog gebruiken, maar wordt de smaak minder.

Moet je olijfolie in de koelkast bewaren?

Nee. Een koele, donkere kast is genoeg. In de koelkast wordt olijfolie troebel en dik, wat niet erg is, maar wel onhandig.

Kan olijfolie bederven?

Olijfolie wordt niet bedorven zoals melk, maar hij kan wel ranzig worden. Dat ruik je aan een geur van oude noten of kaarsvet.

Waarom is mijn olijfolie troebel?

Meestal door kou. Natuurlijke wasjes en vetten in de olie kristalliseren onder de 10 graden. Bij kamertemperatuur wordt hij weer helder. Ongefilterde olie is ook van zichzelf wat troebel.

Kun je olijfolie bewaren in een plastic fles?

Liever niet. Plastic laat licht en een beetje zuurstof door. Donker glas, blik of een pouch beschermen de olie beter.

Waarom zit olijfolie in een donkere fles?

Omdat licht de olie afbreekt. Een donkere fles houdt het meeste licht tegen, zodat de olie langer fris blijft.

Bronnen

• Europese Commissie, Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/2104, artikel 7 (bewaarinstructie op het etiket), samengevat door de Food Safety Authority of Ireland.
• Voedingscentrum, Olijfolie.
• AVROTROS Radar, Frituurvet en bakolie weggooien: spoel ook kleine restjes niet door.
• Consumentenbond Gezondgids, Knoflook bewaren in olie, met advies van het Voedingscentrum (februari 2024).
• Cook's Illustrated, Cloudy olive oil (troebel worden in de kou, houdbaarheid na openen).